Çıktılar

Bu sayfa projenin ürettiği malzemeyi bir arada tutuyor. Şimdilik ilk altı aylık çalışmanın haritaları ve kaynak taraması var; yeni çıktılar geldikçe ilgili bölüme eklenecek.

Haritalar ve grafikler

Aşağıdakiler ilk altı aylık çalışma dökümündeki ön sonuçlardır; veri derlemesi sürdükçe değişebilir. Görsellere tıklayınca büyür.

**Nüfus 8 kat, traktör sayısı 1.200 kat arttı**
Şekil 2. Zaman şeridi: Bursa ilinde nüfus, traktör sayısı, buğday üretimi ve tarım alanı (1907–2025).

**Nüfus Bursa merkezinde ve İnegöl’de toplandı**
Şekil 3. İlçelere göre nüfus dağılımı ve değişimi (1907–2025). 2025 değerleri 1985 ilçe birimlerine göredir.

**Merkezde yoğunluk 1.000 kişi/km²’yi aştı**
Şekil 4. İlçelere göre nüfus yoğunluğu, kişi/km² (1907–2025). 1907 alanları 1907 salnâmesine göredir.

**Merkezde şehirli nüfus payı %85’i aştı**
Şekil 5. İlçelere göre şehirli nüfus payı, % (1927–2010). 2000 ve 2010 değerleri 1985 ilçe birimlerine göredir.

**Nilüfer ve Gürsu büyüdü, güney ilçeleri küçüldü**
Şekil 6. İlçelere göre nüfus değişimi, % (2010–2025).

**Köy nüfusu en çok 1927–1965 arasında arttı**
Şekil 7. Örneklem 45 köyde nüfus (1927–1980). Numaralar 1980 nüfusuna göre en kalabalık sekiz köyü gösterir.

**Buğday baskın kaldı, mısırın payı büyüdü**
Şekil 8. Tarla ürünleri deseni (1907–1945). 1907: tahıl üretimindeki pay (kile); 1927 ve 1945: ekilen alandaki pay.

**Buğdayda ilk sıra Yenişehir’den Karacabey’e geçti**
Şekil 9. İlçelere göre buğday üretimi (1907–2025). 1907 değerleri kile, diğer yıllar ton; 2025 değerleri 1985 ilçe birimlerine göredir.

**Buğday verimi yaklaşık dört katına çıktı**
Şekil 10. İlçelere göre buğday verimi, ton/ha (1927–2025). 2025 değerleri 1985 ilçe birimlerine göredir.

**Tütün 1945’te İnegöl ve merkezde yoğunlaştı**
Şekil 11. Tütün coğrafyası: ilçelere göre tütün üretimi, ton (1907–1945) ve il toplamında üretim ile ekilen alan (1923–2000).

**1926’da dut merkezde, zeytin Mudanya’da yoğunlaştı**
Şekil 12. İlçelere göre dutluk, zeytinlik ve bağ alanları, dönüm (1926) ile il toplamında koza üretimi ve dutluk alanı (1913–2022).

**Zeytin ağacı sayısı altı katına çıktı**
Şekil 13. Zeytincilik: ilçelere göre dane zeytin üretimi (1907, 1945) ile il toplamında üretim ve ağaç varlığı (1913–2025).

**1945’te meyve üretimi merkezde toplandı**
Şekil 14. Meyvecilik: ilçelere göre elma, şeftali, kiraz ve kestane üretimi, ton (1945) ile il toplamında şeftali (1914–2025).

**Traktör ovaya 1950’den önce, dağa 1970’lerde girdi**
Şekil 15. Traktörün (27 köy) ve televizyonun (26 köy) köylere girişi, yaklaşık beyan yılı.

**Güçlü traktörler merkez ilçelerde toplanıyor**
Şekil 16. Makineleşme yoğunluğu: 1.000 ha tarım alanı başına traktör ve 50 beygirden güçlü traktörlerin payı (2025).

Kaynak taraması

Arşiv ve yayın taraması sürüyor. Aşağıdaki sayılar ilk altı ayın sonundaki durumu gösteriyor.

27 gazete · 1.535 haberBasın taraması, 12.06.1920 – 24.05.2022
5 kaynak · 315 kayıtSalnameler ve vilayet meclis zabıtları, 1907–1927
10 kaynak · 119 kayıtDergiler ve meslek yayınları, 13.06.1908 – 05.1999
6 kaynak · 144 sayıKonsolosluk ve ticaret raporları, 1904–1929
20 seri · 2.907 görüntüBursa Büyükşehir Belediyesi arşivi, yaklaşık 1891–1913
23 seri · 4.588 görüntüBursa Büyükşehir Belediyesi arşivi, yaklaşık 1915–1950

Taranan gazeteler

Tarihler, her gazetede derlenen ilk ve son haberin yayım tarihidir.

Vakit12.06.1920–25.09.1947
Hâkimiyet-i Milliye13.07.1927–29.10.1934
İkdam18.12.1928–03.09.1929
Cumhuriyet13.04.1929–24.05.2022
Akşam28.08.1929–21.09.1953
Milliyet08.09.1929–15.01.1974
Yarın20.06.1931–05.08.1931
Son Posta30.06.1932–14.12.1952
Haber17.05.1934–28.07.1941
Anadolu03.04.1935–23.05.1954
Yeni Asır20.12.1935–02.01.1941
Ulus09.01.1936–23.06.1947
Tan26.04.1936–08.07.1942
Son Telgraf01.11.1937–04.07.1942
Kurun31.01.1938
İkdam (Sabah Postası)17.04.1939–19.10.1942
Yeni Sabah16.05.1940–13.01.1949
Vatan14.12.1940–07.06.1954
Bugün03.07.1942–04.07.1942
Tasvir-i Efkâr03.07.1942–18.03.1943
Ant08.05.1947–29.07.1955
Zafer20.05.1949–07.11.1953
Hürriyet17.06.1950–12.07.1950
Yeni Ulus14.01.1954–04.03.1954
Hâkimiyet11.02.1954–28.07.1955
Yeni Ant15.05.1955–27.12.1955
Bursa Hâkimiyet21.01.1980–28.11.1980

Diğer kaynak grupları

Düstur, ikinci tertip 1–12. cilt ve fihrist (106 dizin satırı, 7–12. ciltler, 1914–1922); üçüncü tertip 1–10. cilt, tohum, kredi, vergi, sulama, hastalıklarla mücadele ve ipekçilik mevzuatı (1920–1929).
Salname, il yıllıkları ve resmî istatistikler (1907–2023): Hüdavendigâr ve Bursa vilâyet salnameleri, Bursa il yıllıkları, DİE tarım, nüfus ve köy envanteri yayınları.
Köy defterleri, salma ve imece kayıtları, nüfus ve tarım istatistikleri, nazım planlar ve ova koruma belgeleri.
Seyahatnameler ve rehberler (1906–1928): Régis Delbeuf, Eugène Gallois, Hans Wilde, Ellsworth Huntington, Maurice Pernot, Alfred Philippson, Roy Elston, Richard Hartmann ve diğerleri.
Bursa belediyesi arşivi: karar defterleri, dilekçeler, evrak kayıt defterleri ve kurumsal yazışmalar.

Proje sonunda

Hedefimiz, Bursa Tarım Tarihi Müzesi.

Dijital kütüphane: Fotoğraf ve belgeler, Tarım ve Orman Bakanlığı Dijital Kütüphanesi’nde yayımlanacak.
Sözlü tarih arşivi: Görüşme kayıtları bilimsel standartlarda dijital arşive dönüşecek.
Çalıştay: Bulgular, araştırmacılar ve kamuoyuyla açık bir toplantıda paylaşılacak.
Yayınlar: Ulusal ve uluslararası makaleler, bir kitap ve uluslararası bildiri.